İslam'da Gruplar ve Grup Fanatizmi

Toplum hakkında yapılmış olan bilimsel araştırmalar, en gelişmiş toplumlardan en ilkel toplumlara kadar bir tür toplumsal gruplaşmaları, zümreleşmeleri tecrübe ettiklerini ifade etmektedirler. Yani toplumsal gruplar evrensel bir nitelik göstermektedirler.

Grupların ortaya çıkışları siyasi, iktisadi, kültürel, psikolojik vs. olabileceği gibi dini de olabilmektedir. Özellikle dini bağın söz konusu olduğu gruplara dini gruplar adı verilmekte ve dini gruplar öteki gruplara göre daha uzun ömürlü olabilmektedirler.

Fanatizmin tarihte pek çok örnekleri mevcuttur. İslâm tarihinde bunun ilk örneği Hz. Muhammed'in vefatından sonra görülmüştür. Harici adı verilen bu grubu daha çok bedevi Araplardan oluşan, okuma yazma bilmeyen kimselerin temsil ettiği görülmektedir. Hariciler, o dönemlerde terör eylemleri yapmışlar ve masum olan pek çok insanı öldürmüşlerdi.

Dini grupların fanatizme yönelmelerinde etkili olan bir husus da, dini grupların siyasi/politik yaklaşımlarını dini görüşleri ile bütünleştirerek dini bir değer biçimine dönüştürülmüş inancı, yegâne pozitif bir veri gibi algılamaya başlamaları ve toplumsal yaşamı kendi algıladıkları biçime sokma çabalarıdır.

Gerçekte dini grupların insanlara hizmet ve yardım için var olmaları gerekirken, insanların duygularının sömürülmesine ve yanlış yerlere yönlendirilmesine izin vermemesi gerekir. Çünkü tüm bunların sonucunda evrensel bir inanç sistemi olan İslâm, bir grup inancına dönüşmekte ve evrensel olma niteliği zarar görebilmektedir.

Mevlana'nın şu özlü sözü, üzerinde durulan konuyu en iyi biçimde ifade etmektedir: "Ya olduğun gibi görün ya da göründüğün gibi ol!"